بنزین در تله ناترازی؛ ۵ عامل اصلی رشد مصرف

به گزارش عصر انرژی، ناترازی بنزین در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت پالایش و پخش کشور تبدیل شده است؛ چالشی که تنها با افزایش تولید و توسعه ظرفیت پالایشی قابل حل نیست و ریشه آن را باید در مجموعه‌ای از عوامل ساختاری، مدیریتی و زیرساختی جست‌وجو کرد.

بررسی روند مصرف بنزین نشان می‌دهد افزایش تقاضا تحت تأثیر عواملی همچون فرسودگی ناوگان، ضعف حمل‌ونقل عمومی، استفاده کمتر از سوخت‌های جایگزین، قاچاق سوخت و ناکارآمدی برخی سیاست‌های مدیریت مصرف، فاصله میان تولید و مصرف را افزایش داده است.

ظرفیت خالی CNG؛ فرصتی برای کاهش مصرف بنزین

یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های موجود برای کاهش وابستگی حمل‌ونقل به بنزین، شبکه CNG کشور است. در حالی که ظرفیت روزانه عرضه CNG حدود ۳۵ میلیون مترمکعب برآورد می‌شود، مصرف واقعی آن حدود ۱۵ میلیون مترمکعب است؛ یعنی نزدیک به ۲۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت موجود بدون استفاده مانده است.

این ظرفیت در حالی ایجاد شده که طی حدود ۲۵ سال گذشته نزدیک به ۳ میلیارد دلار در توسعه صنعت CNG سرمایه‌گذاری شده است. با این حال، کاهش جذابیت اقتصادی CNG در مقایسه با بنزین موجب شده سهم این سوخت در سبد حمل‌ونقل کشور کمتر از ظرفیت بالقوه آن باشد.

فرسودگی ناوگان؛ یکی از ریشه‌های اصلی مصرف بالا

فرسودگی ناوگان حمل‌ونقل نیز نقش قابل‌توجهی در افزایش مصرف سوخت دارد. از حدود ۴۱ میلیون وسیله نقلیه موجود در کشور، نزدیک به ۲۲ میلیون دستگاه فرسوده هستند.

در این میان، بیش از ۱۱ میلیون موتورسیکلت فرسوده و حدود ۶.۵ میلیون خودروی سواری فرسوده در کشور وجود دارد. ادامه فعالیت این ناوگان، علاوه بر افزایش آلودگی هوا و هزینه‌های نگهداری، مصرف بنزین را نیز به شکل محسوسی افزایش می‌دهد.

بر اساس داده‌های موجود، مصرف خودروهای نوشماره داخلی حدود ۸ تا ۱۰ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر است، در حالی که این میزان در خودروهای فرسوده به حدود ۱۶ تا ۲۲ لیتر می‌رسد. در موتورسیکلت‌ها نیز مصرف نمونه‌های نوشماره حدود ۳ لیتر و نمونه‌های فرسوده حدود ۶ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود.

بازگشت CNG به سبد سوخت با توسعه خودروهای دوگانه‌سوز

در همین راستا، توسعه خودروهای دوگانه‌سوز یکی از راهکارهای دولت برای کنترل رشد مصرف بنزین است. این برنامه از مسیر تولید کارخانه‌ای و تبدیل کارگاهی خودروها دنبال می‌شود.

در اواخر اردیبهشت ۱۴۰۴، قرارداد حمایت از تولید ۳۰ هزار دستگاه خودروی دوگانه‌سوز نیسان وانت میان شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران و شرکت زامیاد امضا شد. در ادامه نیز قراردادی برای تولید ۲۵ هزار خودروی دوگانه‌سوز با ایران‌خودرو به امضا رسید.

طرح تبدیل رایگان خودروهای بنزین‌سوز به دوگانه‌سوز نیز از دیگر برنامه‌های مدیریت مصرف است که با هدف افزایش سهم CNG در سبد سوخت حمل‌ونقل اجرا شده است. بر اساس اعلام مسئولان، تاکنون صدها هزار خودرو در قالب این برنامه به سیستم دوگانه‌سوز مجهز شده‌اند.

توسعه زیرساخت‌ها نیز هم‌زمان دنبال شده و ۲۵ جایگاه جدید CNG در دولت چهاردهم راه‌اندازی شده است.

برقی‌سازی؛ مسیر مکمل کاهش مصرف بنزین

در کنار توسعه CNG، برقی‌سازی ناوگان نیز به‌عنوان راهکاری مکمل برای کاهش مصرف سوخت در دستور کار قرار گرفته است.

در سال ۱۴۰۴ تفاهم‌نامه برقی‌سازی ۲۰ هزار موتورسیکلت فعال در حوزه «کار شهر تهران» به امضا رسید. همچنین موافقت‌نامه برقی‌سازی ۳۲۰۰ دستگاه از ناوگان پست، دیجی‌کالا و حمل‌ونقل اشتراکی نیز دنبال شده است.

توسعه زیرساخت شارژ نیز بخشی از این برنامه است؛ به‌طوری که ۲۷ ایستگاه شارژ برقی در جایگاه‌های بنزین نصب و راه‌اندازی شده و صدور مجوز برای ایستگاه‌های جدید نیز در دستور کار قرار دارد.

بنزین سوپر و مدیریت بازار سوخت

واردات و عرضه بنزین سوپر نیز یکی دیگر از سیاست‌های مدیریت بازار سوخت است که با هدف تأمین نیاز خودروهای خاص و ایجاد تنوع در عرضه سوخت دنبال شده است. عرضه بنزین سوپر وارداتی در تهران از چهارم دی ۱۴۰۴ آغاز شد.

ناترازی بنزین؛ مسئله‌ای فراتر از تولید

مجموع این عوامل نشان می‌دهد ناترازی بنزین را نمی‌توان صرفاً با افزایش ظرفیت تولید برطرف کرد. حتی توسعه پالایشگاه‌ها و ارتقای کیفیت سوخت، بدون اصلاح الگوی مصرف، نوسازی ناوگان و تقویت حمل‌ونقل عمومی، نمی‌تواند به‌تنهایی شکاف میان عرضه و تقاضا را کاهش دهد.

فرسودگی گسترده خودروها و موتورسیکلت‌ها، استفاده کمتر از ظرفیت CNG، ضعف حمل‌ونقل عمومی، قاچاق سوخت و ناکارآمدی برخی سیاست‌های مدیریت مصرف، همگی در افزایش تقاضای بنزین نقش دارند.

بنابراین، حل پایدار ناترازی بنزین نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان است؛ از نوسازی ناوگان و توسعه حمل‌ونقل عمومی و CNG گرفته تا برقی‌سازی، اصلاح سیاست‌های مصرف و مقابله مؤثر با قاچاق سوخت.

در نهایت، مسئله بنزین در کشور بیش از آنکه صرفاً یک مسئله تولید باشد، مسئله‌ای درباره نحوه مصرف، کیفیت ناوگان و سیاست‌گذاری انرژی است؛ موضوعی که حل آن به اصلاح هم‌زمان سمت عرضه و تقاضا نیاز دارد.

لینک خبر : مشاهده خبر